Thay vì giảm tải áp lực, AI trong nhiều trường hợp đang khiến nhịp làm việc trở nên dồn dập hơn và kỳ vọng về năng suất ngày càng cao hơn. Đây là nhận định của bà Judith Katz - nhà tâm lý học, diễn giả và tác giả chuyên về tâm lý học tích cực ứng dụng của Israel - trong một bài bình luận gần đây.

Theo bài viết, AI từng được kỳ vọng sẽ mở ra một tương lai nơi con người có thể giảm bớt các công việc lặp lại để dành nhiều thời gian hơn cho sáng tạo, học tập và nghỉ ngơi. Tuy nhiên, thực tế từ những cuộc cách mạng công nghệ trước đó cho thấy điều ngược lại thường xảy ra.

Email từng được tạo ra để giúp liên lạc nhanh hơn nhưng lại khiến con người phải trả lời liên tục. Điện thoại thông minh giúp kết nối mọi lúc mọi nơi nhưng cũng kéo dài thời gian làm việc vượt khỏi văn phòng. AI hiện nay đang đi theo quỹ đạo tương tự.

Một nhiệm vụ từng cần vài ngày để hoàn thành giờ chỉ mất vài giờ nhờ AI hỗ trợ. Nhưng thay vì được nghỉ ngơi nhiều hơn, người lao động thường lập tức được giao thêm việc mới. Năng suất tăng không kéo theo thời gian rảnh tăng mà đi kèm với kỳ vọng cao hơn về tốc độ phản hồi, số lượng đầu việc và khối lượng sản phẩm phải tạo ra.

Nghiên cứu quy mô lớn của công ty phân tích môi trường làm việc ActivTrak phản ánh rõ xu hướng này. Sau khi áp dụng AI, thời gian dành cho email của nhân viên tăng gấp đôi, thời gian trao đổi qua các nền tảng nhắn tin tăng gần 2,5 lần, trong khi thời gian làm việc tập trung lại giảm đáng kể.

Theo nghiên cứu, khoảng thời gian tập trung liên tục trung bình hiện chỉ còn khoảng 13 phút - dấu hiệu cho thấy công việc ngày càng bị phân mảnh bởi thông báo, tin nhắn và các yêu cầu xử lý tức thời.

Điều này tạo ra một nghịch lý rõ rệt: AI giúp hoàn thành công việc nhanh hơn nhưng không làm giảm tổng khối lượng công việc. Ngược lại, hệ thống vận hành bắt đầu đòi hỏi nhiều đầu ra hơn, nhiều phiên bản hơn và nhiều nhiệm vụ hơn trong cùng một khoảng thời gian. Nói cách khác, phần thời gian được “tiết kiệm” nhờ AI không thực sự quay trở lại với cá nhân mà nhanh chóng bị hấp thụ vào guồng công việc chung.

Theo Judith Katz, vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân công nghệ mà ở cách xã hội lựa chọn sử dụng công nghệ đó. Nếu AI chỉ được dùng để tăng tốc những gì con người vốn đang làm, kết quả sẽ là một cuộc sống nhanh hơn nhưng chưa chắc tốt hơn.

Bà cho rằng, thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi “làm nhanh hơn thế nào”, con người cần chuyển sang tư duy “điều gì thực sự cần làm”. Đây không đơn thuần là bài toán tối ưu năng suất mà là câu chuyện về cách xác định ưu tiên và giới hạn của công việc trong thời đại số.

Bài viết kết luận rằng, AI thực sự có thể giúp tiết kiệm thời gian, nhưng câu hỏi quan trọng nhất là phần thời gian đó sẽ thuộc về ai. Nếu không có những thay đổi trong cách tổ chức công việc, quản trị doanh nghiệp và kỳ vọng xã hội, lợi ích từ AI có thể chỉ chuyển hóa thành áp lực năng suất cao hơn thay vì chất lượng sống tốt hơn cho con người.