Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 của Chính phủ về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo lần đầu tiên đề cập việc thí điểm mô hình “doanh nghiệp một người” (One-Person Company - OPC). Đây được xem là bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển doanh nghiệp: biến khởi nghiệp thành cơ hội phổ quát cho mọi người dân, thay vì chỉ dành cho nhóm có vốn lớn hay nguồn lực mạnh.

Từ freelancer thành “doanh nhân số”

“Doanh nghiệp một người” là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân sở hữu và vận hành chuyên nghiệp trên môi trường số. Ở góc độ thực tiễn, đây được xem là bước “chính thức hóa” lực lượng kinh tế vốn đang hoạt động mạnh trong khu vực phi chính thức như hộ kinh doanh cá thể, người bán hàng online, freelancer hay lao động tự do.

Tuy nhiên, theo đại diện Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN), mô hình này không đơn thuần là phiên bản nâng cấp của freelancer. Điểm cốt lõi nằm ở việc cá nhân hoạt động như một doanh nghiệp thực thụ, có tư cách pháp lý, quy trình vận hành và hệ thống quản trị rõ ràng.

Công nghệ chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số, một cá nhân hiện có thể đảm nhiệm hiệu quả nhiều vai trò từng cần cả bộ máy nhân sự: từ kế toán, marketing, chăm sóc khách hàng đến bán hàng và quản trị vận hành.

Sự thay đổi này đang tạo ra một lớp “doanh nhân số” mới - những cá nhân linh hoạt, độc lập và làm chủ công nghệ để tham gia trực tiếp vào nền kinh tế số.

Lời giải cho bài toán việc làm

Ở góc độ vĩ mô, “doanh nghiệp một người” được kỳ vọng trở thành công cụ thúc đẩy tăng trưởng lực lượng doanh nghiệp và giải quyết bài toán việc làm trong bối cảnh kinh tế số thay đổi nhanh chóng.

Theo ông Phạm Đức Nghiệm - Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ, một nền kinh tế năng động thường đạt tỷ lệ khoảng 30 người dân/1 doanh nghiệp. Nếu con số này vượt 60 người/1 doanh nghiệp, nguy cơ thiếu việc làm sẽ gia tăng. Trong khi đó, Việt Nam hiện ở mức hơn 100 người dân mới có một doanh nghiệp. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để mở rộng cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh nhiều cá nhân đã có kỹ năng số nhưng chưa đủ điều kiện hoặc chưa sẵn sàng thành lập doanh nghiệp theo mô hình truyền thống.

Việc phát triển “doanh nghiệp một người” vì thế không chỉ nhằm tăng số lượng doanh nghiệp mà còn mở rộng khả năng tự chủ thu nhập cho người dân, giúp họ tiếp cận tín dụng, an sinh và các chính sách hỗ trợ chính thức. Đối với Nhà nước, mô hình này cũng giúp mở rộng cơ sở thuế theo hướng bền vững, đồng thời giảm chi phí quản lý nhờ ứng dụng dữ liệu số và quản trị điện tử.

Dù Nghị quyết 86/NQ-CP chưa đưa ra chỉ tiêu riêng, Bộ KH&CN xác định OPC là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm thúc đẩy kinh tế số và chuyên nghiệp hóa khu vực kinh tế cá thể. Theo định hướng đang được xây dựng, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành khoảng 1 triệu “doanh nghiệp một người” vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ KH&CN sẽ phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng Đề án phát triển mô hình “doanh nghiệp một người”, trong đó trọng tâm là thiết kế hệ thống thuế và kế toán tối giản nhằm giảm tối đa chi phí tuân thủ cho cá nhân khởi nghiệp. Mục tiêu được đặt ra là tạo môi trường kinh doanh “dễ gia nhập - dễ vận hành - dễ tuân thủ”, đặc biệt phù hợp với những người lần đầu tham gia thị trường.

Song song với đó, hạ tầng số sẽ đóng vai trò nền tảng. Các nền tảng kế toán, thuế, quản lý tài chính, quản trị nhân sự… sẽ được phát triển đồng bộ để cá nhân có thể vận hành doanh nghiệp hoàn toàn trên môi trường số.

Đáng chú ý, các trợ lý ảo pháp lý cũng được định hướng triển khai đến cấp xã nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin và thực hiện thủ tục thuận tiện hơn. Đây được xem là bước đi quan trọng để “bình dân hóa” hoạt động khởi nghiệp.

Phổ cập tinh thần doanh nhân trong xã hội

Không dừng ở chính sách, việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ cũng được xem là điều kiện then chốt. Các mô hình thí điểm dự kiến triển khai tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng trước khi mở rộng trên toàn quốc.

Theo kế hoạch, mạng lưới vườn ươm chuyên ngành cùng tối thiểu 300 không gian khởi nghiệp gắn với các trung tâm đổi mới sáng tạo sẽ được hình thành để hỗ trợ cá nhân về công nghệ, kỹ thuật và tri thức.

Ở lĩnh vực tài chính, các cơ chế như sàn giao dịch chứng khoán dành riêng cho startup hay chứng khoán hóa tài sản trí tuệ cũng đang được nghiên cứu nhằm mở thêm kênh huy động vốn cho các doanh nghiệp mới.

Thực tế, tại Việt Nam đã xuất hiện ngày càng nhiều cá nhân hoạt động độc lập trong các lĩnh vực công nghệ, thiết kế, tư vấn, sáng tạo nội dung… theo mô hình tương tự “doanh nghiệp một người”. Tuy nhiên, việc thiếu hành lang pháp lý và cơ chế hỗ trợ khiến tiềm năng của lực lượng này chưa được khai thác đầy đủ.

Trong kỷ nguyên số, khi ranh giới giữa cá nhân và doanh nghiệp ngày càng mờ nhạt, “doanh nghiệp một người” không chỉ là một mô hình kinh doanh mới. Xa hơn, đây có thể trở thành nền tảng để phổ cập tinh thần doanh nhân trong xã hội, nơi mỗi người dân đều có cơ hội khởi nghiệp, sáng tạo và trực tiếp tham gia vào tăng trưởng kinh tế.