Công trình nghiên cứu do Tập đoàn tư vấn và công nghệ Sopra Steria (Pháp) phối hợp với tổ chức phân tích dư luận OpSci thực hiện, cho thấy tác động kinh tế của tin giả ngày càng lan rộng, từ các vụ gian lận trực tuyến, thao túng thị trường tài chính cho đến chi phí mà các chính phủ phải chi để đối phó với những chiến dịch can thiệp thông tin.

Theo nhóm nghiên cứu, con số thiệt hại 417 tỷ USD tương đương khoảng 15% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Pháp, cho thấy quy mô của vấn đề không còn giới hạn trong lĩnh vực truyền thông hay công nghệ, mà đã trở thành một thách thức kinh tế toàn cầu.

“Ngành công nghiệp” đánh giá giả trên thương mại điện tử

Các nhà nghiên cứu đã tổng hợp nhiều báo cáo hiện có và cập nhật dữ liệu để đánh giá tổng thể tác động kinh tế của thông tin sai lệch trên toàn cầu, lấy năm 2024 làm mốc tham chiếu. Kết quả cho thấy, thiệt hại xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau.

Các vụ lừa đảo liên quan đến tiền điện tử gây thất thoát khoảng 18 tỷ USD, trong khi doanh thu gián tiếp mà các nền tảng mạng xã hội thu được từ những nội dung gian lận ước tính khoảng 16 tỷ USD.

Tuy nhiên, nguồn gây thiệt hại lớn nhất lại đến từ những đánh giá giả trên các nền tảng thương mại điện tử. Nghiên cứu ước tính hoạt động này gây thiệt hại khoảng 227 tỷ USD mỗi năm, chiếm hơn một nửa tổng chi phí do tin giả gây ra.

Theo các tác giả, những đánh giá giả có thể chiếm 20 - 30% tổng số đánh giá trên nhiều trang bán hàng trực tuyến, từ đó tác động mạnh đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng và làm méo mó cạnh tranh giữa các doanh nghiệp.

Hoạt động này thậm chí đã phát triển thành một “ngành công nghiệp ngầm”, với sự xuất hiện của các “xưởng sản xuất đánh giá giả” và các trang web chuyên bán những gói chứa hàng nghìn nhận xét giả với giá chỉ vài chục euro.

Tin giả có thể làm rung chuyển thị trường tài chính

Không chỉ ảnh hưởng đến thương mại điện tử, thông tin sai lệch còn có thể gây biến động mạnh trên thị trường tài chính. Nghiên cứu ước tính các thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội đã khiến thị trường chứng khoán toàn cầu mất khoảng 60 tỷ USD giá trị vốn hóa.

Một ví dụ điển hình xảy ra khi một tài khoản giả mạo trên mạng xã hội đăng tải thông tin sai rằng hãng dược phẩm Eli Lilly sẽ cung cấp insulin miễn phí. Thông tin này nhanh chóng lan truyền, khiến giá trị thị trường của doanh nghiệp sụt giảm khoảng 15 tỷ USD chỉ trong thời gian ngắn trước khi được đính chính.

AI khiến tin giả ngày càng tinh vi

Các tác giả nghiên cứu cảnh báo, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành yếu tố làm gia tăng đáng kể quy mô và mức độ tinh vi của các chiến dịch thông tin sai lệch.

AI giúp giảm chi phí sản xuất nội dung giả và cho phép tạo ra các thông điệp có mức độ thuyết phục cao hơn, từ văn bản, hình ảnh cho đến video và giọng nói giả mạo. Theo ước tính, công nghệ này có thể làm tăng tác động kinh tế của tin giả thêm từ 15% đến 30%.

Một hình thức lừa đảo đang gia tăng nhanh chóng là việc sử dụng video hoặc âm thanh giả mạo để giả danh lãnh đạo doanh nghiệp, sau đó yêu cầu nhân viên chuyển tiền khẩn cấp. Trước đây, những vụ việc như vậy khá hiếm gặp, nhưng với sự phát triển của công nghệ tạo nội dung số, thủ đoạn này đang trở nên phổ biến hơn.

Thiệt hại có thể tiếp tục tăng

Nhóm nghiên cứu dự báo thiệt hại kinh tế do tin giả gây ra có thể tiếp tục gia tăng trong những năm tới, khi công nghệ AI ngày càng phát triển trong khi hoạt động kiểm chứng thông tin trên các nền tảng mạng xã hội có dấu hiệu suy giảm.

Các tác giả cho biết, công trình nghiên cứu sẽ được cập nhật hằng năm nhằm theo dõi xu hướng biến động của tin giả và cung cấp thêm dữ liệu cho các nhà hoạch định chính sách, trong bối cảnh cuộc chiến chống thông tin sai lệch đang trở thành một thách thức ngày càng lớn đối với cả chính phủ, doanh nghiệp và xã hội.