Đài Truyền hình Việt Nam vừa phát sóng 02 tập đầu series phim tài liệu điều tra "Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ". Bộ phim phản ánh những vấn đề đằng sau mô hình mua bán hợp đồng kỳ nghỉ, giúp khán giả hình dung rõ hơn về nguy cơ tình trạng này bị biến tướng, và phản ánh tình cảnh khốn cùng của những người cao tuổi đã tham gia.

Nhiều người lớn tuổi đã ký các hợp đồng kỳ nghỉ với hy vọng vừa có nơi nghỉ dưỡng, vừa là một khoản đầu tư sinh lời. Tuy nhiên, quá trình tham gia thực tế lại diễn biến theo chiều hướng khác. Có những khu nghỉ dưỡng dang dở. Có những khoản đầu tư không thể sang nhượng. Và những kỳ nghỉ trong mơ dần trở thành một hành trình khác, nơi người ta phải đi tìm câu trả lời cho chính quyết định mà mình từng đặt rất nhiều niềm tin và tiền bạc.

Có người đã mua tới hơn 70 cái hợp đồng như thế và cứ mua, cứ mua không ngừng cho đến khi hết sạch tiền, phải vay lãi rồi kiệt quệ, mà đồng tiền bỏ ra thì một đi không trở lại. Sự dẫn dụ liên tục này đã đưa nhiều người vào tình thế bế tắc về tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tinh thần và sinh hoạt trong những năm tháng tuổi già.

Những người đã dũng cảm lên sóng để vạch trần sự thật

Việc công khai câu chuyện cá nhân trên sóng truyền hình là quyết định không dễ dàng đối với các nhân vật lớn tuổi, nhất là khi họ và gia đình có thể phải đối diện với áp lực từ dư luận hoặc những bên liên quan. Chia sẻ về điều này, nhà báo Thu Hà - Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài THVN đã thay mặt ekip sản xuất gửi lời cảm ơn trân trọng: "Ban biên tập xin trân trọng cảm ơn các nhân vật, các cô chú đã dũng cảm chia sẻ câu chuyện thật của mình với phóng viên và phối hợp với chúng tôi trong khi tác nghiệp. Chúng tôi cũng lường trước rằng các nhân vật và gia đình của họ có thể gặp áp lực khi bộ phim lên sóng. Nhưng nếu chúng ta không xuất hiện thì sẽ còn nhiều người bị dẫn dụ và nhiều người còn khổ nữa, nên đây là một việc cần làm".

Trước đó, chia sẻ về quá trình làm phim, nhà báo Hồ Trí - Ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài THVN tiết lộ việc đi thu thập bằng chứng điều tra còn dễ hơn là thuyết phục những ông bà là nạn nhân để phối hợp. Khó khăn lớn nhất là giúp họ vượt qua rào cản tâm lý của chính mình.

Nhà báo Hồ Trí kể lại: Khi biết ê-kíp là nhà báo và cần ghi hình, các cụ lập tức từ chối vì sợ hãi. Họ sợ con cháu biết sẽ trách, sợ hàng xóm láng giềng dị nghị. "Thà mình bị mất nhiều tiền chứ không để người khác biết mình đã sai lầm", đó là tâm lý chung vô cùng nặng nề của những người cuối đời trót sa chân vào bẫy.

Để thuyết phục được họ, nhà báo Hồ Trí chia sẻ rằng ê-kíp đã phải "sống cùng họ" để thực sự trải nghiệm và cảm nhận nỗi đau. Nhờ sự thâm nhập đó, ống kính phóng viên mới ghi lại được tận cùng nỗi niềm của các cụ. Chính vì hiểu rõ quá trình giằng xé nội tâm đó, ở cuối bộ phim, ê-kíp đã dành riêng những dòng tri ân gửi tới các nhân vật, bởi "thực sự là họ rất dũng cảm để nói lên điều ấy".

"Mình phản ánh những hành vi, những hành động, , những hành vi thiếu chuẩn mực, người ta xem sẽ tự biết được đâu là tốt, đâu là xấu… Chủ ý loạt phim này mang yếu tố thấu cảm về nhân sinh quan, sự thấu cảm về cuộc sống… Vậy nên hãy đặt câu chuyện ở sự thấu cảm", nhà báo Hồ Trí nói.

10TB dữ liệu không kịch bản, 4 năm theo đuổi đề tài

Quá trình thâm nhập và thu thập bằng chứng về sự vận hành của hệ thống mua bán sở hữu kỳ nghỉ được nhà báo Hồ Trí mô tả là "không nguy hiểm" nhưng lại cực kỳ "kỳ công" và mất sức.

Với khối lượng hình ảnh lên tới gần 10TB quay bằng nhiều thiết bị khác nhau, nhà báo Hồ Trí và nhà báo Hồng Anh đã thâm nhập, theo sát cùng nhân vật để có được những thước phim thực tế nhất. Phóng viên Hồ Trí cho biết, những thước phim này được quay trong nhiều giai đoạn khác nhau, và do nhiều người khác nhau thực hiện.

Việc thâm nhập hoàn toàn không được vạch sẵn kịch bản từ trước. Càng đi sâu khai phá, ê-kíp càng thu thập được lượng dữ liệu và những câu chuyện "khó có thể tưởng tượng". Đặc biệt, khi trực tiếp ghi nhận những hành vi tráo trở của các nhân viên tư vấn, chứng kiến cách họ dồn người già vào chân tường bằng lời nói, bản thân những người làm nghề cũng phải rùng mình.

Nhà báo Hồ Trí nhớ lại: "Có những hành vi mà khi ê-kíp ghi nhận được đôi khi cảm thấy run tay. Bởi không nghĩ lại có thể tráo trở như thế,... bằng lời nói, họ gài người già vào cái thế mà không thể thoát ra được".

"Bộ phim có hai tuyến nhân vật chính: khách hàng và nhân viên công ty. Điều đáng nói là cả hai đều bước vào câu chuyện với những mục tiêu và áp lực rất khác nhau. Khách hàng muốn gia tăng và bảo vệ quyền lợi của mình. Nhân viên thì muốn bảo vệ công việc, gia tăng doanh số... Khi đặt hai phía vào cùng một không gian thực tế, những xung đột tự nhiên bắt đầu xuất hiện" - nhà báo Hồng Anh chia sẻ - "Chúng tôi sử dụng rất nhiều tư liệu ghi hình thực tế với nhiều máy quay giấu kín. Nhờ vậy, các nhân vật có cơ hội bộc lộ hành vi, cảm xúc và cách ứng xử một cách tự nhiên nhất. Nhiều trường đoạn được giữ thời lượng khá dài thay vì cắt dựng dồn dập, bởi đôi khi bản chất của vấn đề không nằm ở một câu nói, mà nằm trong cả quá trình đối thoại, tranh luận và va chạm giữa các bên".

Bộ phim không nhằm mục đích kết tội, kịch liệt lên án hay bài xích, mà chỉ phản ánh sự thật khách quan. Trên bàn dựng, phóng viên Hồng Anh - người đảm nhận vai trò đạo diễn hậu kỳ - cùng ê-kíp tuân thủ nguyên tắc tuyệt đối không bóp méo diễn biến, không cắt ghép sai lệch, không tô hồng hay bôi đen nhân vật.

"Báo chí không nên và không được phép trở thành người phán xét. Chúng tôi cũng không dùng các từ ngữ nặng nề hay ám chỉ, để nói về các nhân vật của mình. Tất cả để khán giả tự cảm nhận. Nhiệm vụ của chúng tôi là đưa thông tin trung thực, khách quan và quan trọng nhất, là chạm đến tận cùng của sự thật".

Loạt phim tài liệu điều tra VTV Đặc biệt Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ, phát sóng vào tháng 6 này trên kênh VTV1 theo lịch sau:

Tập 1: 20h45 thứ Bảy, ngày 06/06

Tập 2: 20h30 Chủ Nhật, ngày 07/06

Tập 3: 20h30 Chủ Nhật, ngày 14/06