Bộ phim tài liệu Một đề xuất lịch sử mở ra một lát cắt đặc biệt trong dòng chảy lịch sử dân tộc khi lần đầu tiên tái hiện đầy đủ câu chuyện về đề xuất đổi tên Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một ý tưởng được hình thành từ rất sớm, ngay trong những năm đầu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thể hiện tình cảm sâu nặng và niềm tin son sắt của nhân dân miền Nam dành cho Bác Hồ.

Điểm nhấn của bộ phim là việc khai thác những tư liệu lịch sử quý giá từ Báo Cứu Quốc số ra ngày 27/8/1946. Theo đó, tại cuộc gặp mặt đồng bào Nam Bộ ở Hà Nội ngày 25/8/1946, Giáo sư, bác sĩ, Nhà giáo Nhân dân Trần Hữu Nghiệp đã đưa ra đề nghị đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh nhằm ghi nhớ công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với dân tộc.

Đề xuất này nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của 57 trí thức miền Nam tham dự cuộc gặp. Từ một sáng kiến cá nhân, ý tưởng ấy đã trở thành tiếng nói đại diện cho tâm tư, nguyện vọng của đông đảo nhân dân Sài Gòn - Gia Định và Nam Bộ lúc bấy giờ, gửi gắm khát vọng về một đất nước độc lập, thống nhất dưới sự lãnh đạo của Bác Hồ.

Bộ phim được kể bằng giọng tự sự của bác sĩ Trần Kiều Miên - con gái Giáo sư Trần Hữu Nghiệp. Qua những ký ức gia đình, lời kể của học trò, các nhân chứng lịch sử và những nhà nghiên cứu, chân dung một trí thức Nam Bộ yêu nước hiện lên chân thực và xúc động. Đó là một con người luôn đau đáu với vận mệnh đất nước, đồng thời là người đã góp phần khởi nguồn cho một đề xuất mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc.

Bên cạnh những câu chuyện được kể lại từ ký ức và tư liệu, Một đề xuất lịch sử còn sử dụng nhiều chất liệu điện ảnh phong phú như hình ảnh tư liệu quý, các phân cảnh tái hiện lịch sử cùng công nghệ AI nhằm làm sống động những dấu mốc đáng nhớ. Cách thể hiện hiện đại giúp khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ, dễ dàng tiếp cận và cảm nhận sâu sắc hơn về bối cảnh lịch sử cũng như ý nghĩa của đề xuất đặc biệt này.

Không chỉ lý giải nguồn gốc tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh, bộ phim còn khẳng định một thông điệp quan trọng: việc thành phố mang tên Bác không phải là quyết định ngẫu nhiên, mà là kết tinh của khát vọng độc lập, thống nhất và tình cảm sâu nặng của nhân dân miền Nam đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc.

Một đề xuất lịch sử dự kiến phát sóng ngày 6/7 trên VTV.